تاریخچه ساز

4c6ea2f2-f662-4523-8e21-172d150fd06c

کوزه، سازی است خود صدا و عموما از جنس سفال که با ضربه مستقیم انگشتان دست نواخته می شود. این ساز با شکل‌ها و شیوه‌های نواختن گوناگون در استان‌های جنوبی و جنوب شرقی ایران دیده می شود. در هرمزگان کوزه را با نام جله می‌شناسند و نحوه نواختن آن با کوزه سیستان متفاوت است. کوزه سیستانی دارای روش ساخت، پخت و همچنین خاک متفاوتی است و معمولاً آن را در کنار سینی گذاشته و می نوازند. بر خلاف تصور، کوزه با وجود سادگی ساختمان دارای صدادهی و توانایی‌های بسیار بالایی در اجرای قطعات و ریتم‌های مختلف است. نمونه هایی دیگری از این ساز در فرهنگ آفریقا به خصوص کشور نیجریه موجود است که با نام اودو شناخته می شود . اودو در لغت به معنای ظرف سفالین است و همانند کوزه ایرانی در گذشته کاربرد غیر موسیقیایی داشته است و به مرور زمان وارد مناسک خاص موسیقیایی شده است.این ساز که در فرهنگ آفریقایی دارای بار معنوی و اعتقادی نیز هست ، شکل ظاهری آن با همتای ایرانی اش کمی متفاوت است و عموما حفره ای در کنار بدنه دارد. امروزه اودو های دارای پوست نیز به تولید رسیده اند و در موسیقی استفاده از آنها بسیار رایج است. نوع دیگری از کوزه با نام گاتام در جنوب هندوستان موجود است . گاتام که سازی باستانی در هند به حساب می آید ، از اودو و جله بزرگتر است و عموما بدون پوست یا حفره ای در بدنه می باشد. این ساز دارای تکنیک های پیچیده و زیباست که سورنوریته ی آنرا متفاوت می نماید.ساز های دیگری از این خانواده با اسامی گوناگون موجود است ولی به طور گسترده این سه نوع کوزه بیشتر مورد توجه قرار گرفته اند.از نوازندگان مطرح این ساز می توان به استاد فربد یدالهی و استاد بهنام سامانی اشاره کرد.

شیوه تدریس

شیوه ی آموزش کوزه شامل یادگیری سه متد نوازندگی مربوط به سه ساز هم خانواده می باشد که تفاوت هایی با یکدیگر دارند. نخست شیوه ی نوازندگی گاتام که کوزه ای باستانی مربوط به جنوب هند است و دوم شیوه ی نوازندگی اودو که کوزه ای با تبار افریقایی از کشور نیجریه می باشد و سوم جعله که نوعی کوزه در جنوب ایران است و برای محتوای آموزشی از جزوه تالیفی روزبه زرعی استفاده می شود. آموزش با تمرینات نوازندگی اودو آغاز می شود . پس از یادگیری حرکات پایه ای و اکول صحیح ، به اموزش ریتم های کاربردی افریقایی پرداخته می شود.سپس به تمرینات کوزه در متد ایرانی می رسیم که همراه با فراگیری ریتم های مربوطه و آشنایی با ادوار ایقاعی می باشد و در نهایت با شیوه ی هندی ، تکنیک های مربوط به گاتام همراه با روش وزن خوانی و سیلاب خوانی هندی موسوم به کوناکول ، ادامه می یابد. در دوره ی عالی تکنیک های تکمیلی برای فرم های مختلف کوزه ، نوازندگی با کوزه های پوست دار ، آشنایی با وزن ها و دور های ریتمیک پیچیده به همراه تکنوازی و هم نوازی در چند سبک مختلف موسیقی پایان بخش مباحث خواهند بود.